H13 ve H14 HEPA filtre farkı, kâğıt üzerinde küçük bir yüzde farkı gibi görünse de filtreden geçen partikül sayısında on kat fark anlamına gelir. Bu rehberde EN 1822 ve ISO 29463 sınıflandırmasını, MPPS kavramını, kaçak testinin nasıl yapıldığını ve hangi temiz oda sınıfında hangi filtrenin tercih edildiğini anlatıyoruz. Temiz oda sisteminin bütününe dair genel çerçeve için temiz oda sistemleri rehberimize göz atabilirsiniz.
HEPA Filtre Sınıfları: EN 1822 ve ISO 29463
Avrupa'da yüksek verimli hava filtreleri EN 1822 standardına göre sınıflandırılır. Uluslararası karşılığı olan ISO 29463 de aynı test mantığını kullanır, ancak sınıflara farklı adlar verir. Her iki standartta da sınıflandırma, filtrenin en zor yakaladığı partikül boyutundaki (MPPS) verimine göre yapılır.
EN 1822 filtreleri üç gruba ayırır: E sınıfı (EPA, yüksek verimli), H sınıfı (HEPA) ve U sınıfı (ULPA, ultra düşük penetrasyonlu). Temiz oda son kademe filtrasyonunda en sık karşılaşılan sınıflar H13 ve H14'tür.
| EN 1822 sınıfı | Grup | Integral (toplam) verim, MPPS | Lokal verim, MPPS |
|---|---|---|---|
| E10 | EPA | ≥ %85 | Uygulanmaz |
| E11 | EPA | ≥ %95 | Uygulanmaz |
| E12 | EPA | ≥ %99,5 | Uygulanmaz |
| H13 | HEPA | ≥ %99,95 | ≥ %99,75 |
| H14 | HEPA | ≥ %99,995 | ≥ %99,975 |
| U15–U17 | ULPA | H14'ün üzerinde, sınıf yükseldikçe artar | Her filtrede test edilir |
ISO 29463 adlandırmasında H13'e karşılık gelen sınıf ISO 35 H, H14'e karşılık gelen sınıf ise ISO 45 H'dir. Şartnamelerde iki adlandırmadan biriyle karşılaşabilirsiniz; önemli olan, hangi standarda göre sınıflandırıldığının ve test raporunun belirtilmesidir. ULPA filtreler (U15–U17) çoğunlukla yarı iletken üretimi gibi çok temiz sınıf gerektiren özel uygulamalarda kullanılır.
Integral ve Lokal Verim Ne Demek?
Integral (toplam) verim, filtrenin tüm yüzeyinin ortalama performansıdır. Lokal verim ise filtre yüzeyindeki herhangi bir noktada ölçülen verimdir. Bir filtrenin ortalaması iyi olsa bile medyada bir delik, yırtık veya yapıştırma hatası o noktada yüksek geçirgenliğe neden olabilir. Lokal verim şartı, H ve U sınıflarında bu tür yerel kaçakları sınırlamak için konulmuştur; E sınıflarında lokal verim şartı ve tek tek kaçak taraması yoktur.
MPPS (En Geçirgen Partikül Boyutu) Nedir?
HEPA filtrenin partikülleri yakalamasında birkaç mekanizma birlikte çalışır. Büyük partiküller ataletle (çarpma) ve lif yüzeyine takılarak (kesişme) tutulur. Çok küçük partiküller ise düzensiz hareketleri (difüzyon) nedeniyle liflere çarparak yakalanır.
Bu mekanizmaların her ikisinin de en zayıf kaldığı bir ara boyut vardır. Bu boyuta MPPS (Most Penetrating Particle Size, en geçirgen partikül boyutu) denir ve genellikle 0,1–0,3 µm aralığında yer alır. Yaygın bir yanılgının aksine, HEPA filtreler çok küçük partikülleri bu ara boyuttaki partiküllerden daha kolay yakalar.
EN 1822 ve ISO 29463, filtreyi tam bu en zor boyutta test eder. Dolayısıyla "H14 ≥ %99,995" ifadesi, filtrenin en kötü koşuldaki performansını tanımlar; diğer boyutlarda verim bunun üzerindedir.
H13 ile H14 Arasındaki Fark
Farkı yüzde verim yerine geçirgenlik (penetrasyon) üzerinden düşünmek daha açıklayıcıdır:
- H13: En fazla %0,05 geçirgenlik. MPPS boyutundaki her 1.000.000 partikülden en fazla 500'ü filtreden geçebilir.
- H14: En fazla %0,005 geçirgenlik. Aynı koşulda en fazla 50 partikül geçebilir.
Yani H14, H13'e göre on kat daha az partikül geçirir. Lokal verim şartı da aynı oranda sıkıdır. Ancak bu fark, odanın sınıfını tek başına belirlemez. Odanın partikül seviyesini; filtreden geçen havanın miktarı, oda içindeki partikül kaynakları (özellikle personel), hava dağıtımı ve en önemlisi filtrenin kasaya sızdırmaz oturup oturmadığı birlikte belirler. Kaçaklı monte edilmiş bir H14 filtre, doğru monte edilmiş bir H13 filtreden daha kötü sonuç verebilir.
Kaçak (Bütünlük) Testi: DOP / PAO
HEPA filtrenin kâğıt üzerindeki sınıfı, sahadaki performansı garanti etmez. Taşıma sırasında medya hasar görebilir, conta doğru oturmayabilir veya kasa ile tavan arasında sızıntı olabilir. Bu nedenle iki aşamalı bir kontrol yapılır:
- Fabrika testi: H ve U sınıfı filtreler, EN 1822 kapsamında üretim sonrasında taranarak test edilir. Filtreyle birlikte verilen bireysel test raporu, sınıfın belgesidir.
- Saha (montaj sonrası) kaçak testi: Filtre yerine monte edildikten sonra ISO 14644-3'te tanımlanan yöntemlerle bütünlük testi yapılır.
Saha testinde filtrenin önüne (akış yukarısına) kontrollü bir aerosol verilir. Geçmişte bu amaçla DOP kullanılırdı; günümüzde yaygın olarak PAO gibi alternatif aerosoller tercih edilir, ancak test hâlâ sıkça "DOP testi" olarak anılır. Filtrenin oda tarafındaki yüzeyi, conta hattı ve kasa birleşimleri bir fotometre veya partikül sayıcının probu ile yavaşça taranır. Belirlenen kabul kriterini aşan bir okuma kaçak olarak değerlendirilir ve onarım ya da değişim yapılır.
Testin yapılabilmesi için filtrenin önündeki aerosol konsantrasyonunun ölçülebilmesi gerekir. Bu yüzden HEPA filtre kutularında aerosol enjeksiyon ve ölçüm portu bulunması, filtre seçimi kadar önemli bir detaydır. Kaçak testi, temiz oda sınıflandırma ölçümünden önce tamamlanmalıdır.
Hangi Temiz Oda Sınıfında Hangisi?
Filtre sınıfı seçimi; hedef temiz oda sınıfı, hava miktarı, prosesin hassasiyeti ve uyulması gereken mevzuata göre yapılır. Aşağıdaki eşleşmeler sektörde yaygın uygulamaları yansıtır, kesin seçim projeye göre belirlenir. Sınıf limitlerinin ayrıntısı için temiz oda sınıfları rehberimize bakabilirsiniz.
| Alan / sınıf | Sektörde yaygın filtre sınıfı | Not |
|---|---|---|
| ISO 5, Grade A, laminer akış bölgeleri | H14 | Kritik bölgelerde tercih edilen sınıf |
| Grade B arka plan alanları | H14 veya H13 | Proses riskine ve tasarıma göre |
| ISO 6 | H13 veya H14 | Hava miktarı ve proses hassasiyetine göre |
| ISO 7, Grade C | H13 yaygın | Doğru hava miktarı ile genellikle yeterli |
| ISO 8, Grade D | H13 yaygın | Bazı destek alanlarında daha düşük sınıflar da değerlendirilir |
| Ameliyathane | H13 veya H14 | İlgili hastane standardına göre (ör. DIN 1946-4) |
Pratikte birçok tesis, yedek parça yönetimini sadeleştirmek ve gelecekte sınıf yükseltme esnekliği kazanmak için tüm son kademe filtrelerde aynı sınıfı tercih edebilir. Bu karar, enerji ve filtre maliyetiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Maliyet ve Basınç Düşümünü Etkileyen Etkenler
Daha yüksek verimli bir filtre genellikle daha yoğun bir medya ve daha yüksek bir başlangıç basınç düşümü anlamına gelir. Bu da fanın daha fazla enerji harcaması demektir. Filtre maliyetini ve işletme giderini etkileyen başlıca etkenler şunlardır:
- Filtre sınıfı: H14, aynı yapıdaki H13'e göre genellikle daha maliyetlidir.
- Medya tipi ve plise derinliği: Daha geniş medya alanı, aynı debide daha düşük basınç düşümü ve daha uzun ömür sağlayabilir.
- Ölçü ve debi: Standart dışı ölçüler ve yüksek nominal debi maliyeti etkiler.
- Çerçeve ve sızdırmazlık: Alüminyum, paslanmaz çelik veya galvaniz çerçeve; conta ya da jel sızdırmazlık seçenekleri.
- Test ve belgeler: Bireysel test raporu ve izlenebilirlik gereksinimleri.
- Ön filtrasyon: Santraldeki ön ve ara filtrelerin kalitesi, HEPA filtrenin ömrünü ve toplam maliyeti doğrudan etkiler.
Filtrenin satın alma fiyatı, toplam sahip olma maliyetinin yalnızca bir parçasıdır. Filtre ömrü boyunca harcanan fan enerjisi çoğu zaman belirleyici kalemdir.
HEPA Filtre Ne Zaman Değiştirilir?
HEPA filtre değişimi sabit bir takvimden çok ölçümlere göre planlanır. Değişim ihtiyacını gösteren başlıca işaretler şunlardır:
- Basınç düşümünün, üreticinin önerdiği son değere ulaşması veya hava miktarının tasarım değerinin altına düşmesi.
- Kaçak testinde onarılamayan bir kaçak tespit edilmesi.
- Partikül sayımlarında açıklanamayan bir artış.
- Medyada fiziksel hasar, ıslanma veya mikrobiyolojik kirlenme şüphesi.
Değişimden sonra kaçak testi tekrarlanmalıdır. HEPA filtreler sayfamızda filtre tipleri ve seçenekler hakkında ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
H13 ve H14 HEPA filtre arasındaki fark nedir?
EN 1822'ye göre H13 filtre en geçirgen partikül boyutunda (MPPS) en az %99,95, H14 filtre ise en az %99,995 verim sağlar. Bu, H14'ün H13'e göre on kat daha az partikül geçirdiği anlamına gelir.
H13 filtre ISO 7 temiz oda için yeterli mi?
ISO 7 alanlarda H13 filtreler sektörde yaygın olarak kullanılır ve doğru hava miktarı, sızdırmaz montaj ve uygun hava dağıtımıyla genellikle yeterlidir. Kesin seçim proses riskine ve mevzuata göre yapılır.
ISO 29463'te H13 ve H14'ün karşılığı nedir?
ISO 29463 adlandırmasında H13'e karşılık gelen sınıf ISO 35 H, H14'e karşılık gelen sınıf ise ISO 45 H'dir. İki standart da sınıflandırmayı en geçirgen partikül boyutundaki verime göre yapar.
DOP testi ile PAO testi aynı şey mi?
Her ikisi de HEPA filtrenin montaj sonrası bütünlüğünü kontrol eden aerosol tarama testidir; fark kullanılan test aerosolündedir. Günümüzde PAO gibi alternatif aerosoller yaygın olarak kullanılır, ancak test sıkça "DOP testi" olarak anılmaya devam eder.
Lokal verim neden önemlidir?
Integral verim filtre yüzeyinin ortalamasını gösterir. Lokal verim ise yüzeydeki herhangi bir noktadaki verimdir. Medyadaki küçük bir delik ortalamayı fazla etkilemese de o noktadan geçen hava doğrudan kritik bölgeye ulaşabilir. Lokal verim şartı bu yerel kaçakları sınırlar.
HEPA filtre yıkanabilir veya temizlenebilir mi?
Hayır. HEPA filtre medyası yıkanmaya, fırçalanmaya veya basınçlı havayla temizlenmeye uygun değildir; bu işlemler medyaya zarar verir ve kaçaklara yol açar. Filtrenin ömrünü uzatmanın yolu, ön filtrelerin düzenli değiştirilmesidir.
Temiz odanız için doğru HEPA filtre sınıfını, filtre kutusu tasarımını ve test planını birlikte belirleyelim. Greenzone olarak 1988'den bu yana İzmir'den Türkiye geneline temiz oda tasarımı, üretimi, anahtar teslim kurulum ve validasyon desteği sunuyoruz. Teknik danışmanlık ve teklif için bize ulaşın.